Beter Leven

Geen bioscoop, dan maar de virtual reality: de opvallendste vr-films van het virusjaar

Nu de bioscoop meestal gesloten is, wagen meer filmmakers zich aan virtual reality. Dat is het beste alternatief voor de illusie van de filmzaal. De opvallendste recente vr-films – allemaal animatie, en dat is geen toeval.

Oculus Bril Beeld
Oculus Bril

Alsof de regisseurs en producenten de pandemie hadden zien aankomen. In het jaar dat een virus zowat de hele wereld huisarrest oplegde, kwam er een stroompje aan films voor virtual reality op gang. Als wij niet naar de bioscoop kunnen, moet die maar naar ons toe komen, leek de gedachte.

Geen apparaat dat de illusie van een filmzaal beter kan opwekken dan de vr-bril. Sterker nog, die gaat zelfs een stapje verder. In de bioscoop staart de toeschouwer naar een rechthoekig doek waarop de film wordt afgebeeld. In virtual reality is dat scherm overal waarop de kijker zijn blik werpt: links, rechts, naar onderen of naar boven. In een gewone film is het gevaar vaak buiten beeld. In een vr-film draait de kijker zich gewoon om.

360 graden

De oogst aan vr-films in het virusjaar 2020 bestaat vrijwel louter uit animatiefilms. Dat is goed verklaarbaar. Negen jaar geleden verschenen aanvankelijk vooral films opgenomen in de echte wereld, met echte acteurs, met camera’s die 360 graden om zich heen filmen.

Die technologie leverde meteen een probleem op, constateerde regisseur Doug Liman (Mr. & Mrs. Smith, The Bourne Identity) enkele jaren terug. Toen hij opnamen begon te schieten voor de vr-televisieserie Invisible bleek Liman niet achter de camera te kunnen gaan staan, zoals hij gewend was. Hij zou dan immers ook in beeld komen. Liman moest zijn acteurs vanaf een flinke afstand aanwijzingen geven.

Nog een uitdaging: alle trucs als close-ups, cuts en fade-outs konden de prullenbak in. In werkelijkheid bestaan die camerastandpunten en scène-overgangen niet, dus ze kunnen ook niet in een nagebootste realiteit. ‘Je kunt de boel niet bedotten’, zei Liman in een paneldiscussie. ‘De eerste proefopnamen waren afschuwelijk. Saaier dan in het echte leven.’ Wat ook niet kan met vr-beelden: in de eindmontage de fout van een acteur wegpoetsen.

Bijrol

Ook voor kijkers kleven er aan vr-films bezwaren, zoals The Limit (2018) laat zien, van regisseur Robert Rodriguez (Sin City). Het is reuze spannend om als ‘bijrol’ te worden toegesproken door Michelle Rodriguez (Fast & Furious) en Norman Reedus (The Walking Dead). Maar alleen een stuntelig onderlichaam en wapperende armen zien, verbreekt de illusie. Verder staat de kijker vaak vanaf de zijlijn naar acteurs te staren, alsof hij niet naar een film kijkt, maar naar de opnamen van een film.

De vr-films van 2020 en 2021 hebben daar geen last van. Animaties scheppen regisseurs en kunstenaars in de computer. Daar kronkelen geen kabels over de vloer. De acteurs zullen zich nooit verspreken of hun tekst vergeten.

Toch hebben ook deze volledig digitale vr-films hun beperkingen. Net als gewone films volgen ze een van tevoren vastgelegd script. De interactie is beperkt tot een handvol gimmicks, die geen invloed hebben op de loop van het verhaal. Te veel interactie verandert een film in een game – en daar is niet iedereen van gecharmeerd.

Vermoeiende ervaring

Wat verder opvalt is dat geen enkele vr-film langer duurt dan een half uur en dat de langere producties zijn opgeknipt in hoofdstukken. Virtual reality is een vermoeiende ervaring. VR-pionier Oculus raadt een pauze aan van tien tot vijftien minuten voor elk half uur dat een gebruiker in virtual reality doorbrengt.

Een laatste hindernis is de ‘toegangsprijs’. De bioscoop kost twee tientjes voor vaak meer dan twee uur vermaak. De kortere vr-films kosten 5 tot 8 euro per stuk en daar komt de prijs van een goede vr-bril bovenop. De goedkoopste, de Oculus Quest 2, begint bij 349 euro.

Virtual reality bestaat al decennia, maar staat toch nog in de kinderschoenen, zegt Eric Darnell, de regisseur van vr-film Baba Yaga in een interview met Marketwatch. ‘We zijn zo’n beetje in het stadium waarin de cinema bestond uit opnamen van toneelvoorstellingen.’ Bioscoop en vr-bril blijven nog wel even naast elkaar bestaan.

Vier x voorbeeldige VR

Gloomy Eyes

De Franse vr-studio Atlas V schotelt ons stemmige diorama’s voor waar de camera omheen tuimelt. Een toeschouwer kan deels zijn eigen perspectief kiezen: door het tafereel van verschillende kanten te bekijken, maar ook door dichterbij te komen – tot je virtuele ogen de neus aanraken van hoofdpersonages Gloomy, een zombiejongetje, en zijn prille lief Nena. Gemaakt in de stijl van Tim Burtons animatiefilms Corpse Bride (2005) en Frankenweenie (2012). Duur: 30 minuten. Te zien via Oculus, Steam, Viveport.

Gloomy Eyes  Beeld
Gloomy Eyes

Baba Yaga

Op Slavische folklore gebaseerde vertelling over zusjes die een geneeskrachtige bloem zoeken voor hun moeder, die door een vloek op sterven ligt. De op klassieke tekenfilms gebaseerde vr-film is verrijkt met technieken als 2D pop-up animaties en stop-motionbeelden. Bevat interactieve elementen: in een scène houdt de kijker een olielamp vast waarvan het schijnsel de bewegingen van zijn arm volgt, in een ander slaat hij met een boomblad een vuurtje uit. Duur: 27 minuten. Via Oculus.

Baba Yaga  Beeld
Baba Yaga

Dear Angelica

Oorspronkelijk verschenen in 2017, maar opnieuw uitgebracht voor de Oculus Quest 2-bril. Dochter denkt terug aan haar moeder en aan de rollen die zij als filmactrice heeft gespeeld. De herinneringen zijn vastgelegd in felgekleurde, expressieve, driedimensionale tekeningen. De camera dompelt de kijker als het ware onder in een ‘levend’ schilderij. Gemaakt met de schilder- en animatiesoftware Quill van Oculus. Duur: 12 minuten. Via Oculus.

Dear Angelica Beeld
Dear Angelica

The Line

Liefdesavontuur met de poppetjes Rosa en Pedro speelt zich af in een miniatuur van Sao Paulo in de jaren veertig. The Line oogt als een modelspoorbaan op een tafel, met rails waarlangs trams en auto’s maar ook de figuurtjes bewegen. De kijker ‘speelt’ mee door knoppen om te draaien of hendels over te halen. Won in 2019 een prijs op het internationale filmfestival van Venetië voor beste vr-ervaring. Duur: 14 minuten. Via Oculus, Steam, Viveport.

The Line  Beeld
The Line

Een greep uit de rest van de catalogus

Battlescar: Punk Was Invented by Girls

Tekenfilm over de 17-jarige Lupe uit Puerto Rico en haar omzwervingen in het New York van 1978, dat in de greep is van drugs en misdaad. Een vriendschap met de destructieve Debbie leidt tot de oprichting van een punkband. Duur: 28 minuten. Via Oculus, Steam, ook als 360° film

Arden’s Wake

Meena leeft met haar vader in een vuurtoren in een wereld waarin de zeespiegel stijgt. Als haar vader op een dag verdwijnt gaat Meena in een duikboot naar hem op zoek, in diepe wateren waar zij niet mocht komen. Tekenfilm. Duur: 30 minuten. Via Oculus, Steam

Alteration

Alexandro neemt vrijwillig mee aan een droomexperiment. Wat hij niet weet is dat zijn bewustzijn wordt overgenomen door Elsa, een vorm van kunstmatige intelligentie. Duur: 18 minuten. Via Oculus.

Invasion! Anniversary Edition

Korte animatie waarin een konijn op een bevoren meer twee buitenaardse indringers in een vliegende schotel te slim af is. Duur 6 minuten. Via Oculus

Paper Birds: Part I

Zoektocht van muzikale jongen naar zijn verdwenen zusje. Delen 2 en 3 verschijnen dit jaar. Levend diorama waarin toeschouwer o.a. het licht kan manipuleren. Duur: 20 minuten. Via Oculus

Myth: A Frozen Tale

Nogal bombastisch, conventionele tekenfilm die begint als scène uit animatiefilm Frozen, maar daar verder weinig mee van doen heeft. Over hoe de mens de orde der dingen verstoort. Duur: 8 minuten. Via Oculus

The Key

Tekenfilm vertelt over het lot van vluchtelingen, die altijd een sleutel bij zich dragen van het huis dat ze hebben moeten ontvluchten. Geen computerspel, waarschuwt de beschrijving met nadruk. Duur: 20 minuten. Via Oculus

Notes on Blindness

Hoe ‘ziet’ een blinde? Ervaring gebaseerd op de gesproken notities van de Britse theoloog John Hull, die in 1983 volledig blind werd nadat zijn zicht door de jaren heen steeds verder was afgenomen. Duur: 54 minuten. Via Oculus, ook als 360° film

(360° films zijn via o.a. YouTube op elke - zelfs kartonnen - VR-bril af te spelen)