Weekendgids

Filmer Frans Bromet is niet te stoppen, en wil gerust uw weekendgids zijn

Filmmaker Frans Bromet, u kent hem van Buren en vele, vele andere documentaires, is niet te stoppen op zijn 77ste. Waarom zou hij ook? Hij werkt nu aan twee films tegelijk. Tussendoor heeft hij nog wel wat tips voor de Magazine-lezers.

Frans Bromet Beeld Els Zweerink
Frans BrometBeeld Els Zweerink

‘Wat is rechts?’, vraagt Frans Bromet (77) in zijn meest recente documentaire-tweeluik Rechts in beeld (2021) aan Bas Paternotte, adjunct-hoofdredacteur van de website ThePostOnline. ‘Tja’, reageert die. ‘Dat weten we eigenlijk niet.’ ‘Maar daar kan ik toch niet mee leven?’, reageert Frans. ‘Ben je zelf rechts?’ Bas: ‘Ik ben in elk geval niet links.’ Frans: ‘Wat is er dan mis met links?’

In het tweeluik – waarin Bromet vertegenwoordigers van verschillende rechtse stromingen voor de camera probeert te krijgen – herkennen we Bromet weer aan zijn typische manier van interviewen, met kritische vragen vanachter de camera, recht voor zijn raap en met zijn nasale, slepende stem. Als linkse kiezer was de documentairemaker benieuwd naar de visie van politiek rechts, omdat hij zag aankomen dat politiek rechts het wel eens nog meer voor het zeggen zou kunnen krijgen na de verkiezingen afgelopen maart . Een antwoord heeft hij naar eigen zeggen ‘min of meer’ gevonden: ‘Rechts hééft geen visie.’

Ooit was hij cameraman van speelfilms, waaronder Ciske de Rat (1984) en Op hoop van zegen (1986), maar Bromet is vooral bekend geworden door zijn documentaires en televisieseries, zoals de VPRO-serie Buren (1991-1999), over burenruzies, en Alles van waarde (2012), over het verdwijnen van de menselijke maat in de wereld.

Inmiddels is Bromet de pensioenleeftijd royaal gepasseerd, maar aan stoppen denkt hij niet. ‘Ik geniet nog elke dag’, zegt hij, ‘dus waarom zou ik stoppen?’ Momenteel werkt hij aan verschillende documentaires, waaronder een waarin hij de verbouwing van paleis Soestdijk volgt, en een over een burgerberaad in Zeist. Die gemeente moet bezuinigen, en heeft om de bewoners erbij te betrekken een raad van honderdvijftig burgers opgericht om de gemeente daarover te adviseren.

Tussen de werkzaamheden door wil hij best onze gids zijn, mits we langskomen, want dat zoomen heeft hij nog steeds niet helemaal onder de knie. En dus spreken we hem op een vrijdagochtend in het kantoor van zijn film- en televisiebedrijf &Bromet, in het voormalige gemeentehuis van Ilpendam.

In het kielzog van Bobby, de vuilnisbakkenras hond van Frans en zijn vrouw Anita (76), laat Bromet zijn werkplek zien: een bureau vol papierwerk, een camera, een microfoon en een oud toetsenbord met gekleurde toetsen. ‘Het is hier best een rommel hoor. In het hele pand, eigenlijk. Soms vind je zomaar ergens een studiolamp. Die is daar dan als een soort tijdelijke oplossing neergelegd, maar blijft vervolgens eeuwig liggen.’

Een lievelingsdocumentaire heeft hij niet, maar het maken van producties met zijn familie vindt hij altijd erg leuk, ‘omdat je vertrouwd bent met elkaar.’ Zo maakte hij in 2006 Het water komt, over de stijgende zeespiegel, waarin hij met zijn familie discussieerde over wat ze zouden doen als de Randstad onder water loopt.

Hoewel de Brometjes elkaar geregeld zien – ze wonen allemaal in Ilpendam – is ieder ook druk met zijn of haar eigen ding. Zijn vrouw Anita runt een bed & breakfast in hun tuin, dochter Laura (51) zit in de Tweede Kamer voor Groen Links, dochter Silvia (49) is podcastmaker en zoon Ruben (34) werkt voor het familiebedrijf als geluidsman en -technicus. De laatste twee runnen naast hun werk ook een B&B.

Bromet werkt graag op zijn eigen manier, en dat is nog wel eens lastig in de televisiewereld, waar je afhankelijk bent van netmanagers, omroepen en fondsen. ‘Dan willen ze dat ik stapels papier inlever over wat ik allemaal wil gaan doen. Zo werk ik niet. Ik begin gewoon met de camera. Ik verzamel materiaal en in de montage wordt er een film van gemaakt.’

Zo is hij ook te werk gegaan voor Rechts in beeld. Het resultaat: een documentaire-tweeluik dat in februari werd uitgezonden waarin ook de totstandkoming zichtbaar is: veel bellen, afgewezen worden en met omwegen het antwoord op zijn vraag vinden. Trots vindt hij een groot woord, maar Bromet is ‘tevreden met het resultaat’.

En zoals Bromet graag zijn eigen ding doet, vindt hij dat anderen dat ook moeten doen. Daarom mag u van Frans helemaal zelf bepalen wat u met zijn suggesties hieronder doet. ‘Er zijn zoveel dingen om van te genieten.’

Bezigheid: wandelen

‘Ik heb een hekel aan efficiëntie. Ik doe graag overbodige dingen, zoals wandelen. Dat kost misschien een half uur meer, maar het is heel plezierig. Als ik een afspraak heb in Amsterdam, loop ik er altijd heen, vanaf het Centraal Station, waar het ook is. Af en toe maak ik dan een praatje met mensen, gewoon omdat ik het leuk vind om contact te hebben. In de stad is dat helemaal niet gebruikelijk, maar uiteindelijk reageren ze wel.

Laatst sprak ik hier in de buurt met een vrouw over haar dementerende man. Zelf rij ik in een rode Canta, zo’n invalidenwagentje. Dat leek haar ook wel wat, om met haar man in te kunnen rondrijden. Ze vroeg me om advies, en later zag ik haar ook in zo’n wagentje. Dat vind ik dan leuk.’

Wandelgebied: Como, Lombardije, Italië

‘Elk jaar gaan we met alle kinderen en kleinkinderen een paar dagen wandelen. De jongste is 13, de oudste, dat ben ik. In totaal zijn we met z’n veertienen. We doen dan een georganiseerde tocht, waarbij we elke dag met een routekaart van het ene naar het andere onderkomen lopen.

In Noord-Italië, in de omgeving van het Comomeer, is een heel mooie route. Het is een verrassende tocht door verschillende soorten natuurlandschappen. Op een gegeven moment zie je het Comomeer in de diepte liggen, en dat komt dan steeds dichterbij. Dat is echt een belevenis.

Het mooist aan die tochten vind ik misschien nog wel dat we het samen doen. Ik ben niet zo’n prater, maar om me heen zijn ze dan eindeloos aan het kletsen. Ik loop dan gewoon stilletjes te genieten tussen alle mensen van wie ik hou.’

Comomeer Beeld Getty Images
ComomeerBeeld Getty Images

Gerecht: Lasagne bolognese

Mijn vader was Joods, maar daar deden mijn ouders niks aan, dus ik ben opgegroeid met Hollandse gerechten. Mijn moeder was helaas geen goede kokkin, ik kan veel beter koken. Ook in koken ben ik niet efficiënt, in tegenstelling tot mijn vrouw Anita. Dan vindt ze dat ik de aardappels niet snel genoeg schil met de dunschiller, want dat gaat sneller met een aardappelschilmesje. Maar we eten niet alleen aardappels hoor, thuis hebben we boekenkasten vol kookboeken waar ik vaak uit kook. Ik maak alles: Chinees, Japans, Indiaas, Israëlisch, het maakt mij niet uit.

Maar als mijn familie mag kiezen, dan willen ze mijn lasagne. Dat is veel werk, want niet alleen de lagen, maar ook de bolognesesaus moet goed zijn. Ik doe er altijd kruidnagel in, dat heb ik ooit ergens gelezen. Als je de goede dosis gebruikt, werkt het als een soort smaakversterker.’

Lasagne bolognese

 Beeld Getty Images
Lasagne bologneseBeeld Getty Images

Symfonie: de Eerste symfonie van Mahler

‘Ik ben nu een liefhebber van bijna alle soorten muziek, maar vroeger had ik een hekel aan opera en klassieke muziek. Mijn ouders luisterden elke zondagmiddag naar een operaprogramma op de Belgische radio. Dan vluchtte ik weg uit de woonkamer, en wachtte ik op mijn eigen kamer tot de radio weer uit ging.

Ik ben klassieke muziek van grote orkesten pas gaan waarderen toen ik een serie maakte over het Radio Filharmonisch Orkest. Daar hoorde ik de Eerste symfonie van Mahler. Die vond ik zo ontzettend mooi. Die ken ik nu zo goed dat ik alles kan meeneuriën. En ik hoor alle variaties van verschillende orkesten en dirigenten. Het ontroert me. Anita wordt er gek van, dus ik zet hem niet vaak op.’

 Gustave Mahler  Beeld Bettmann Archive
Gustave MahlerBeeld Bettmann Archive

Vakantieland: Israël

‘Ik ben niet echt een wereldreiziger, maar Israël is een erg prettig land. De eerste keer dat ik er kwam – niet eens voor vakantie, maar voor werk – had het iets bekends. Alsof ik er al vaker was geweest. Ik voelde me er thuis. En dat hoor ik vaker van mensen, ook als ze geen Joodse roots hebben. Het is geen geur of uitzicht, maar meer een gevoel van welkom zijn. Dat was er meteen toen ik uit het vliegtuig stapte.

Misschien is dat wel anders voor niet-Joden hoor, maar voor een vakantie heeft het land een erg prettig klimaat en verschrikkelijk lekker eten. En alles ligt dicht bij elkaar. De heilige plekken uit de Bijbel hebben iets magisch, zoals Jeruzalem, Bethlehem en het meer van Galilea. Maar ook Tel Aviv, de woestijn en de Dode Zee zijn aanraders. En als je in Jeruzalem bent, moet je echt naar de oude stad gaan.’

Jeruzalem Beeld Getty Images
JeruzalemBeeld Getty Images

Schrijver: Dostojevski

‘Voor het eindexamen van mijn middelbare school heb ik van mijn ouders de verzamelde werken van Dostojevski gekregen. Zijn verhalen gaan over arme mensen in feodaal Rusland. Van zijn werk heb ik echt bovenmatig genoten.

Ik heb geen idee of iemand de boeken nu nog zou willen lezen, want ze zijn al een tijd geleden geschreven, maar het is zo mooi hoe hij mensen beschrijft. Zijn boeken hebben wel mijn mensbeeld gevormd, denk ik. Een beeld dat laat zien dat het leven niet altijd een lolletje is. Dat je blij mag zijn dat je leeft, maar dat je het aan de andere kant misschien ook zou moeten betreuren, omdat er zulke vreselijke dingen gebeuren.’

Fyodor Mikhailovich Dostoyevsky Beeld Getty Images
Fyodor Mikhailovich DostoyevskyBeeld Getty Images

Restaurant: Gio’s (Maastricht)

‘Mijn zoon Ruben heeft een tijdje op het conservatorium in Maastricht gezeten. Als Anita en ik bij hem op bezoek waren, gingen we altijd bij Gio’s eten. Dat is een klassiek Italiaans restaurant met een oude, Italiaanse eigenaar, Gio, die er nog steeds rondloopt. Er is geen menu, dus het is altijd een verrassing wat je krijgt. Het is ook niet groot of chic, maar er hangt een prettige, bijzondere sfeer. Het personeel loopt in witte pakken en dient grote schotels op. Het is elegant en goed verzorgd. Dat kan ik waarderen.’

Schilders: Willem den Ouden & Klaas Gubbels

‘Eén van de plannen die ik nooit heb kunnen realiseren is een serie over kunstenaars. Ik heb een proefaflevering gemaakt met onder andere Willem den Ouden. Hij maakt prachtige schilderijen. Als hij een onderwerp heeft, bijvoorbeeld de zon, dan maakt hij daar eindeloos veel variaties op. Hij woont aan een van de rivieren, en dat rivierenlandschap is ook een van zijn onderwerpen. Dan zit hij daar op zijn platje aan de Waal te schilderen, en dan schildert of tekent hij bijna elke keer hetzelfde landschap.

En ook Klaas Gubbels heb ik eens gefilmd. Hij schildert alleen maar theepotten, waar hij ontelbaar veel variaties op heeft gemaakt. Die schilders trekken me aan. Dat je goed kijkt, en dat je dan ziet dat het telkens weer anders is. Het is nooit saai. Dat vind ik mooi.

Ergens herken ik mezelf misschien wel in die kunstenaars. In mijn verschillende documentaires focus ik me ook altijd op één thema: het karakter van de mensen en hun interactie.’

Klaas Gubbels Beeld Erik Smits
Klaas GubbelsBeeld Erik Smits

CV Frans Bromet

29 augustus 1944 Geboren in Amsterdam.

1962-1964 Filmacademie in Amsterdam.

1965 Oprichting van de 1,2,3 filmgroep met medestudenten en filmdebuut 1,2,3 Rhapsodie, waarin de makers elkaar afwisselen als regisseur, scenarioschrijver, cameraman, geluidsman en acteur.

1971 Documentaire De Noord 20-29, over Amsterdammers die in Ilpendam komen wonen, waarvan Bromet er zelf ook een was.

1974 Documentaire Het Drielandenpunt, over zijn vader die niet naar Duitsland wil vanwege de oorlog.

1980 Bioscoopfilm Een Tip van de Sluier, over het ik-tijdperk.

1984 Cameraman van Ciske de Rat.

1991-1999 Met de VPRO-serie Buren, over burenruzies, wordt Bromet bekend bij het grote publiek.

2006-2009 Documentaire-tweeluik Late Liefde bij NCRV’s Dokument, waarin Bromet verliefde stellen op leeftijd volgt.

2012 Documentaire Alles van Waarde, die Bromet met zijn dochter Laura maakte, over het verdwijnen van de menselijke maat in de wereld.

2015 In de VPRO-serie Hé Stef, hé Frans sturen Stef en Frans elkaar videobrieven over kinderen uit de buurt.

2016 Documentaire Welkom thuis (NCRV) over de familievete tussen de ouders van Bromet en tante Annie in Israël.

2017 Bromet krijgt de Ere Zilveren Nipkowschijf voor zijn oeuvre.

2021 Rechts in beeld (NTR)

Frans Bromet woont met zijn vrouw Anita in Ilpendam.

Meer over