Spreekbeurt

De slipper heeft een baard nog langer dan die van Metusalem

Het is zomer, de zwoegende mens is eindelijk op vakantie en het werkkloffie mag uit. Maar wat trekken we nu aan? En waar komt het vandaan? In zes delen buigen we ons over de geschiedenis van de grootste zomerklassiekers. Deze week: slippers.

Rock Hudson en Doris Day op de set van de film Pillow Talk, 1959. Beeld Universal/Getty Images
Rock Hudson en Doris Day op de set van de film Pillow Talk, 1959.Beeld Universal/Getty Images

En zo zeilen we alweer binnen in de vijfde spreekbeurt in een serie van zes. Een van de opvallendste lessen die we uit deze summer schools kunnen trekken is misschien wel dat de kleren en accessoires die we ’s zomers zo graag aantrekken vrijwel allemaal hun oorsprong vinden in verre, exotische oorden en/of lang vervlogen tijden. Dat geldt voor de slipper niet minder. Sterker nog: deze hoogzomerse allemansvriend is er werkelijk een met een baard nog langer dan die van Metusalem.

De oudste slippers ter wereld stammen namelijk uit het neolithicum (nieuwe steentijd) en werden in 1938 aangetroffen in de archeologische vindplaats Fort Rock Cave, in Oregon, in het noordwesten van de Verenigde Staten. Archeoloog Luther Cressman vond daar, onder een dikke laag vulkanische as, een stel goed bewaard gebleven slippers en sandalen, gemaakt van saliestruikbast. Bij koolstofdatering bleken ze bijna 10.000 jaar oud te zijn.

Iets dichterbij, en iets minder lang geleden, werden slippers aangetroffen op reliëfs in Egypte. De oudste van dit soort afbeeldingen zijn circa 4.000 jaar oud, de oudste echte slippers die daar werden gevonden zijn gemaakt van papyrus- en palmbladeren. Toch een stuk minder deftig dan de slippers van puur goud uit de 15de eeuw voor Christus die werden aangetroffen in het graf van de drie buitenlandse vrouwen van farao Thoetmosis III. Ook in het graf van kindfarao Toetanchamon uit de 14de eeuw voor Christus lagen, behalve 130 wandelstokken, tal van sandalen en slippers. Die waren passend gemaakt voor Toets moeilijke voeten: links had hij een klompvoet, rechts een missend middenbotje in de tweede teen. De Nederlandse onderzoeker André Veldmeijer schreef een heel boek over het schoeisel van de farao, gemaakt van goud, plantenvezels, berkenbast, glas, aardewerk, leer en edelstenen.

Sandalen van papyrus, uit de tombe van Yuya en Tjuyu in Egypte. Beeld DeAgostini via Getty Images
Sandalen van papyrus, uit de tombe van Yuya en Tjuyu in Egypte.Beeld DeAgostini via Getty Images

Vreemd genoeg waren de beschaafde oude Grieken geen grote liefhebbers van slippers. De eerste marathon werd volgens de overlevering op blote voeten gelopen en ook de soldaten van Alexander de Grote trokken barrevoets ten strijde. Het is eerder aan de Romeinen dan de Grieken te danken dat er serieuze stappen werden gezet op het gebied van Europese schoenmode. Hun dracht was een belangrijk middel om rijkdom en status mee te tonen, slaven stonden zo laag in rang dat ze geen schoeisel droegen. Pikant detail: sommige sekswerkers droegen slippers van hout die een klepperend geluid maakten, waarmee ze klanten konden lokken. Andere bronnen reppen over bewerkte zolen waarmee al wandelend ‘volg me’ in het zand kon worden geprent. Nog zo’n fraai verhaal: rond 500 voor Christus zou het een trend zijn geweest om gezichten van vijanden op de zool te tekenen, zodat je letterlijk boven op ze kon staan.

‘Evening on the Banks of the Sumida River’ van Torii Kiyonaga. Beeld Heritage Images via Getty Images
‘Evening on the Banks of the Sumida River’ van Torii Kiyonaga.Beeld Heritage Images via Getty Images

Of dat allemaal waar is of niet: slippers werden veelvuldig gedragen. Niet alleen door Mesopotamiërs, Etrusken en Romeinen rond de Middellandse Zee, ook door Assyriërs, Indiërs (die ze maakten van hout, vaak met een knop in plaats van een band tussen de tenen), Mexicanen (die yuccavezels gebruikten), Zuid-Amerikanen (die kozen voor sisal) en Chinezen en Japanners. Die laatsten gebruikten voornamelijk rietstro voor de zool en veloursachtige bandjes die tussen de dikke teen en de wijsteen lopen. Deze zōri-slippers waren links en rechts identiek en werden uitgedaan bij het betreden van het huis. Binnen werden alleen de tabi gedragen, sokken met een uitsparing tussen de grote en de tweede teen, die perfect in de slippers passen.

Barack Obama met zijn dochters in Honolulu, Hawaii. Beeld Getty Images
Barack Obama met zijn dochters in Honolulu, Hawaii.Beeld Getty Images

Dat de rubberen slippers zoals we ze nu kennen hun oorsprong vinden in de Japanse zōri is zo goed als zeker. Waar de rubberen revolutie precies begonnen is, is niet helemaal helder. Feit is wel dat Amerikaanse soldaten na de Tweede Wereldoorlog Japanse en Koreaanse slippers mee naar huis namen. Feit is ook dat de Hiroshima Rubber Company in 1950 begon met het produceren van rubberen zōri in extra grote, Amerikaanse maten. En dat in de jaren zestig in Californië een heuse strandcultuur ontstond, waar slippers net zo populair werden als surfshorts en bikini’s. Waarschijnlijk dat die ontwikkeling Robert Fraser van het Braziliaanse bedrijf Alpargatas op het idee bracht om een graantje mee te pikken. In 1962 bracht het bedrijf rubberen slippers op de markt onder de merknaam Havaianas, het Portugese woord voor vrouwelijke inwoners van Hawaï. Op de binnenzool van de slipper werd een reliëf geprint dat lijkt op dat van rietstro: een saluut aan de Japanse zōri. Aanvankelijk werden de slippers geassocieerd met armoede, inmiddels zijn ze uitgegroeid tot mode-items en worden er zo’n 200 miljoen exemplaren per jaar verkocht. Logisch dat er meerdere slippermakers zijn opgestaan. In 1984 begonnen de Argentijnse broers Fernando en Santiago Aguerre het succesvolle slipperbedrijf Reef in het Californische La Jolla. Ook Teva, Clarks, Birkenstock, Crocs en Uggs hebben tegenwoordig slippers in hun assortiment, al noemen ze die liever flipflops, de modeterm voor slipper. Hoezo die rare naam? Het is een onomatopee. Luister maar eens met uw ogen dicht als u op slippers loopt. Flip-flop, een van de lekkerste geluiden van de zomer.

Havaianas Beeld packshot
HavaianasBeeld packshot

Ton sur ton rubber slippers van Havaianas, € 26

Oriental Shop Beeld packshot
Oriental ShopBeeld packshot

Japanse tatamislippers van The Oriental Shop, € 34

Reef Beeld packshot
ReefBeeld packshot

Waterbestendige groen-blauwe slippers van Reef, € 32

Kenzo Beeld packshot
KenzoBeeld packshot

Gematelasseerde leren slippers met dubbele zool van Kenzo, € 197

Business & Pleasure Beeld packshot
Business & PleasureBeeld packshot
Business & Pleasure Beeld packshot
Business & PleasureBeeld packshot

Seventies strandparasol met franje van Business & Pleasure co., € 299

Meer over